Cergowa

  .. a Cergowa patrzy i myśli .."

            Nad południowy wschód od Dukli góruje zalesiona sylwetka Cergowej. Góry znanej również jako Cergowska Góra lub Wielka Góra.  Posiada trzy wierzchołki (od zachodu 716 m n. p. m. z żelaznym krzyżem, następne dwa niższe wznoszą się na wysokość 683 i 681 m n. p. m. Szczyt należy do pasma Beskidu Dukielskiego. Niezwykłe wrażenie sprawia oglądany ze szczytu przepaścisty stok północny. W wielu miejscach spotkać można łany czosnku niedźwiedziego, mający charakterystyczny czosnkowy zapach.  

          Na stokach Cergowej (głownie na południowym stoku zachodniego ramienia- zwanego jako Borsucze Dziury) znajduje się 10 jaskiń szczelinowych o długości do 75 metrów. Jedna z największych – Jaskinia Pod Bukiem ma dwie spore komory i kilka długich, lecz niedostępnych korytarzy o łącznej długości 34 metry i głębokości 7 metrów.
Jedna z jaskiń (Jaskinia Gdzie Spadł Samolot) położona na północny wschód od szlaku czerwonego upamiętnia katastrofę niemieckiego samolotu Podczas II wojny światowej.  Ponad to występują jeszcze takie jaskinie, jak np.: Przy Szkółce (długość 47 m i 6 m głębokości), Na  Wierzchowinie (w istocie dwie jaskinie, długość większej 20 m i 5 m głębokości). Gdzie Wpadł Grotołaz (długość 75 m i 14,3 m głębokości). 
          Jaskinie na Cergowej należą do najwcześniej opisywanych w Polsce, wzmiankowane przez ks. Gabriela Rączyńskiego w dziele Auctuarrium historiae naturalis Regni Poloniae z 1736 roku. Wiążą się z nimi liczne podania o podziemnych korytarzach prowadzących aż do zamku w Odrzykoniu pod Krosnem.  
           U podnóża północno-zachodniego stoku Cergowej znajduje się cudowne źródełko zwane "Złotą Studzienką" wraz  z kaplicą,  związaną ze św. Janem z Dukli, który wiódł tu pustelnicze życie. Jest to miejsce kultu św. Jana z Dukli. Z kolei na południowo-wscho zboczu Cergowej znajduje się niewielkich rozmiarów staw zwany - Morskie Oko.
Z Cergowej można dojść czerwonym pieszym szlakiem przez Nową Wieś, Pustelnie Św. Jana z Dukli do Chyrowej, lub przez Lubatową,  Iwonicz Zdrój do Rymanowa Zdroju. Przez Cergową przebiega również szlak mający swój początek w Dukli i biegnący przez Zawadkę  Rymanowską na górę Piotruś (728 m) i dalej do Stasian.  

           Jan Paweł II, wspomniał Cergową w czasie pielgrzymki do Polski 10 czerwca 1997 roku, podczas kanonizacji św. Jana z Dukli na krośnieńskim lotnisku wypowiadając słowa: „A Cergowa patrzy i myśli..”
U podnóża Cergowej na prawym brzegu Jasiołki, naprzeciw Dukli znajduje się wieś a w zasadzie dzielnica miasta o takiej samej nazwie.  Pochodzenie nazwy jest niejasne, być może celtyckie? Z dokumentu z 1359 roku dowiadujemy się, że Kazimierz Wielki zezwolił Marcinowi „z  Cergowy” na lokację wsi, a więc Cergowa faktycznie już wówczas istniała. Kiedyś istniał tam też młyn, do dziś zachował się dwór i stodoła dworska z I połowy XIX wieku z resztkami parku w postaci starych dębów.